Resultaatgericht samenwerken met BIM

24 november 2010
ir. Léon van Berlo, TNO Bouw en Ondergrond

Met de term BIM worden vaak verschillende begrippen aangeduid. Het gaat hier vooral om het onderscheid tussen een 3D model (incl. allerlei extra informatie) van een specifiek bouwwerk en de generieke, herbruikbare open ICT-standaarden die worden (her)gebruikt bij het uitwisselen van informatie over specifieke gebouwen. Vaak gebruikt men de afkorting BIM voor Building Information Modeling. Hierbij wordt bedoeld het proces om te komen tot een gebouwmodel. Het werken met een BIM leidt tot een grote omslag in denken en doen: nieuwe werkprocessen en methodieken, informatie delen, gebruik van software, opleiding, enzovoorts. Hierdoor is de uitspraak ontstaan “BIM is een manier van werken”.

In zijn inleiding geeft Léon van Berlo enige BIM-toepassingen in de plan- en ontwerpfase:

3D: engineering en detaillering
4D: planning, werkvoorbereiding en bouwplaatscoördinatie
5D: integrale kostenberekening
6D: integratie van informatie van toeleveranciers voor prefabricatie
7D: as-built documenten voor beheer en onderhoud
8D: digitale vergunning aanvraag

In een volgende dimensie kan BIM worden toegepast in vastgoed portfoliomanagement, gebiedsmanagement, planontwikkeling, enzovoorts. Omdat veel partijen allemaal (vaak tegelijkertijd) een onderdeel van het complete gebouwmodel uitwerken, kan het zijn dat betrokkenen onafhankelijk van elkaar een oplossing ontwikkelen die niet past met die van een ander. Het klassiek voorbeeld is een grote installatieleiding die op dezelfde plek moet komen als een constructief element. Door het samenvoegen van de losse 3D modellen van de constructeur en de installateur kan snel en helder worden gezien of er ‘clashes’ zijn. In het algemeen wordt dit als het grote voordeel van werken met 3D gezien. Bij complexe bouwwerken (met complexe installaties) ligt het echter niet voor de hand om deze controle handmatig te doen. Daarom is er software op de markt die dit soort ‘clashes’ kan ontdekken. Voor velen is dit het argument om met BIM te gaan werken.

In de huidige ‘traditionele’ situatie worden voor de nieuwbouw van een gebouw van € 100 miljoen al snel 150.000 documenten aangemaakt: tekeningen van de architect, tekeningen van de constructeur, juridische stukken als contracten, inkooporders, stuklijsten, enzovoorts. Door een juiste inzet van BIM kan deze inefficiëntie sterk worden teruggedrongen. De voordelen van BIM worden in een interactie met de deelnemers opgesomd:

  • vermindering van ontwerp- en bouwfouten; reductie van faalkosten.
  • verlaging van bouwkosten.
  • versnelling van de bouwtijd, bouwen binnen de planning.
  • inzicht door visualisatie van het gebouw.
  • hergebruik en delen van gegevens, zaken hoeven niet dubbel worden getekend.
  • inzichten voor het daadwerkelijk bouwen (door simulatie).
  • door het tonen van opties met bijbehorende hoeveelheden, kosten en opbrengsten kan de beste oplossing worden gekozen. Hierdoor kunnen wijzigingen worden voorkomen in latere fasen.
  • consistentie in de tekeningen (de plattegronden komen overeen met de doorsneden, gevelaanzichten en details).
  • betere beheersing van het proces en de productie: verregaande prefabricage mogelijkheden en ‘just in time’ levering op de bouwplaats.
  • geen verrassingen achteraf.

Maar, zo luidt één van de conclusies van Van Berlo: “Samen bouwen/BIMmen is veel moeilijker dan alleen.”

Léon van Berlo gaat in zijn inleiding voorts in op de uitvoering van een Quick scan, die het niveau van ‘werken met BIM’ meet bij bedrijven die hier mee bezig (denken te) zijn. De BIM Quick scan vragenlijst (47 vragen) is soms confronterend in vraagstelling.
Uitgangspunten van de Quick scan:

  • bedrijven inzicht geven in verbeterpunten
  • inzicht geven in alle BIM-aspecten (‘BIM is meer dan software kopen’)
  • verhogen van het niveau van ‘werken met BIM’ in de sector
  • zorgen voor een ingang zodat adviseurs met verstand van zaken in gesprek komen

Tot slot gaat Léon van Berlo nog in op COINS (Constructieve Objecten en de INtegratie van processen en Systemen), een initiatief om te komen tot een aanpak waarmee verschillende BIM-standaarden op een generiek wijze aan elkaar kunnen worden verbonden. Het gaat vooral om informatiemanagement. Ook is de BIM server ontwikkeld, een centrale modelserver voor BIM toepassingen die (steeds) beter aan bij de behoeften van de bouwsector. De inleiding wordt afgesloten met enige stellingen die tot een levendige discussie leiden:

  • BIM is een middel om mijn RGVO-kennis zichtbaar te maken naar de opdrachtgever/ keten
    Zie BIM als middel, waarbij RGVO-kennis niet volledig kan worden getoond.
    Levert het kennis op, geeft het inzichten? In ieder geval verduidelijkt BIM het beeld.
    Het is niet 1-2-3 mogelijk om resultaatsafspraken op te nemen, wel – bijvoorbeeld – in tijd (planning).
    Maar er kan ook ‘materialisering’ in BIM worden gestopt, waardoor onder andere de CO2-uitstoot en energiebelasting kunnen worden weergegeven.
    BIM is te gebruiken als een eenduidig communicatiemiddel.
    BIM heeft de toekomst.

    • BIM en traditionele aanbesteding gaan heel goed / gaan niet samen.
    Wanneer BIM wordt gebruikt om investerings- en exploitatiekosten zichtbaar te maken, kun je het ook in een traditionele aanbesteding gebruiken.
    BIM is ook een middel om wantrouwen weg te nemen.
    En in een evaluatie: BIM legt ook bloot wat er mis ging.

    • BIM is alleen geschikt voor grote en of complexe projecten/opdrachtgevers.
    BIM is niet bewerkelijker als je weet wat je wilt en dat goed afstemt met de (toe)leveranciers. Daarom kan BIM ook worden toegepast in kleine, overzichtelijke projecten. Eén van de deelnemers geeft hierbij aan dit te laten afhangen van de mate van risico.
    BIM is ook goed inzetbaar als communicatiemiddel naar bewoners.
    Is de inspanning bij BIM groter? Vermoedelijk wel, bewerkelijk(er) om alles zichtbaar te maken. Maar de beheersbaarheid is veel beter.

    • Bij renovatieprojecten kan er niet met BIM gewerkt worden.
    Unaniem zijn de deelnemers van mening dat BIM goed kan worden ingezet bij renovatieprojecten. Als visualisatie van het ontwerp en de scenario’s, als communicatiemiddel. De kracht ligt onder meer in het door’rekenen’ van alternatieven t.a.v. CO2, duurzaamheid en resultaten.
    De initiële kosten zijn hoog en ook de opdrachtgever moet overtuigd zijn van de meerwaardes.